Nieuws

Nadeelcompensatiewet naar Eerste Kamer

Wegafzettingen zijn aan de orde van de dag. Alleen al voor de aanstaande meikermis moet een aanzienlijk deel van de binnenstad gedurende enkele dagen of langer worden afgesloten voor het gemotoriseerd verkeer. De gemeente heeft de bewoners en ondernemers van het gebied hierover alvast per brief geïnformeerd. Zo brengt de meikermis niet alleen plezier, maar ook ongemak met zich mee maar dat hoort er nu eenmaal bij. Vervelender wordt het, met name voor ondernemers, wanneer de wegafsluiting lange tijd duurt. Deze situatie doet zich regelmatig voor bij onderhoud aan wegen of bij reconstructie daarvan. Dit soort maatregelen is nodig in het algemeen belang. Maar ook al zijn ze op zichzelf genomen juist, zij kunnen wel schade veroorzaken. Ondernemers in het betreffende gebied zijn soms maanden slecht, of zelfs helemaal niet, bereikbaar. Zij zien dat direct terug in hun omzet. Vreemd genoeg laten veel ondernemers dit gelaten over zich heen gaan, terwijl er wel degelijk mogelijkheden zijn om financiële compensatie te krijgen.

Vergoeding van schade die het gevolg is van overheidshandelen dat op zichzelf genomen juist (rechtmatig) is, noemen we nadeelcompensatie. Een algemene wettelijke basis ontbreekt op dit moment maar daar zal waarschijnlijk volgend jaar verandering in komen. Het wetsvoorstel Nadeelcompensatie en schadevergoeding bij onrechtmatige besluiten is de Tweede Kamer gepasseerd en inmiddels ingediend bij de Eerste Kamer. De wet, die naar verwachting op 1 januari 2013 inwerking treedt, voorziet in een algemene regeling voor vergoeding van schade die het gevolg is van rechtmatig overheidshandelen in ruime zin. Hierbij moet niet alleen worden gedacht aan besluiten waartegen bezwaar en beroep open staat (bijvoorbeeld verkeersbesluiten ten behoeve van wegafsluitingen), maar ook aan schade die het gevolg is van beleidsregels of van feitelijk handelen (zoals uitvoeringsschade tijdens de bouw). Daarmee wordt een aantal grote knelpunten uit de praktijk opgelost want in het huidige systeem raakt men het spoor al snel bijster. Vooral bij stadsprojecten is er sprake van een veelheid van besluiten en handelingen. Daarbij is het vaak niet direct duidelijk door welk besluit of door welke handeling de schade wordt veroorzaakt waardoor het risico bestaat dat men bij de verkeerde rechter aanklopt. Met de nieuwe wet wordt dat verleden tijd. In die zin wordt het er een stuk eenvoudiger op en dat leidt misschien tot minder drempelvrees bij gedupeerden. Wel moet er (maar dat is nu ook al zo) iets bijzonders aan de hand zijn want niet ieder overheidsingrijpen dat schade veroorzaakt doet de kassa automatisch rinkelen. Deel uitmaken van de samenleving brengt nu eenmaal met zich mee dat men ongemakken voor lief moet nemen. Dat betekent dat volledige vergoeding van de schade niet aan de orde is. Pas als de schade boven het normale maatschappelijke risico of boven het normale bedrijfsrisico uitstijgt en onevenredig zwaar drukt op een beperkte groep is er mogelijk aanleiding voor het toekennen van een tegemoetkoming. Wanneer dat zo is hangt af van de omstandigheden van het geval. Bovendien staat in de nieuwe wet een aantal uitsluitingsgronden. Zo kan geen aanspraak op compensatie worden gemaakt als is nagelaten maatregelen te treffen om de schade te beperken. Burgers of ondernemers die denken in aanmerking te komen voor nadeelcompensatie kunnen daarvoor een verzoek bij het bestuursorgaan indienen.  Tegen de beslissing op dit verzoek staat eerst bezwaar en daarna beroep bij de bestuursrechter open.

Naast de regeling voor nadeelcompensatie (die als gezegd verband houdt met rechtmatig overheidshandelen), is in de nieuwe wet ook een regeling opgenomen voor schade die het gevolg is van onrechtmatige (en dus onjuiste) overheidsbesluiten. Te denken valt aan de situatie waarin ten onrechte een vergunning is geweigerd. De bevoegdheidsverdeling tussen bestuursrechter en burgerlijke rechter is in de huidige praktijk ingewikkeld. De nieuwe wet beoogt dit te vereenvoudigen door aan te geven in welke gevallen de bestuursrechter en in welke gevallen de burgerlijke rechter bevoegd is om over de schade te oordelen. Inhoudelijk verandert er voor dit onderwerp niets. Bij onrechtmatig handelen geldt –anders dan bij nadeelcompensatie- het principe van volledige schadevergoeding.

Mr E.R.M. (Liesbeth) Holtz-Russel is advocaat bij BoutOveres Advocaten. Haar specialisaties zijn het ruimtelijke ordeningsrecht en het milieurecht.